Olağanüstü İnsanların Hayatı
(Жизнь замечательных людей)
Rus yayımcı Pavlenkov’un Plutarchus’un eserlerinden esinlenerek 1890’da başlattığı günden bugüne sürdürülen ve ‘Avrupa’nın ilk evrensel biyografik koleksiyonu’ kabul edilen biyografik eserler dizisi.
Birol Kutkan
Hazırlama: 07.05.2021 / Son Güncelleme: 15.02.2026
Puşkin okumalarım esnasında ünlü Rus eleştirmen Veresayev’in Yaşamın İçinden Puşkin‘ini okurken tanışmıştım Etkin Yayınevi‘nin biyografik romanlarıyla. Yabancı bir dile, kültüre ait bir eseri kişinin adeta kendi dilinde yazılmışçasına sıkılmadan okuyabilmesi çok önemli. Oldukça akıcı bir anlatıma sahip eserin yine aynı akıcılıkla okunmasında Ö. Aydın Süer’in başarılı çevirisinin payı çok büyük elbette. Kitap okumaktan çok Puşkin’le birlikte onun hayatını yaşadım adeta.
Bir kitap sadece bir kitap değildir. Dahasını istetir, yazarının diğer kitaplarına, çevirmenine, yayımcısına sürükleyiverir. Bu kez de öyle oldu, eserin yayımcısı Etkin Yayınevi’nin sitesindeki eserlerin neredeyse tamamının tanıtım yazılarının okuyuverdim. Öncelikli amacı biyografik romanları okurlarıyla buluşturmak olan yayınevinin sunduğu eserlerin hepsini oldukça kıymetli buldum ve bir yandan da alınacakların listesi oluşturdum.
Bir başka gün Defoe okumalarım esnasında yine bir Rus yazar olan Andrey Kamenskiy’in Daniel Defoe, Hayatı ve Edebi Eserleri‘ne çıktı yolum. Ruslar biyografi yazımına oldukça büyük önem veriyorlardı belli ki. Kitabın iç kapağında bahsi geçen ‘Olağanüstü İnsanların Hayatı’ dizisi dikkatimi çekince bu kez de bahsedilen dizinin peşine düştüm. Ancak, bu konuda Türkçe hiç bir kaynak bulamadım, Rusça da bilmediğimden tamamen çeviri uygulamaları yardımıyla Rusça siteleri tarayarak bilgilere ulaşmaya çalıştım ve muhteşem bir hazineyle karşılaştım.
Rus yayımcı Pavlenkov’un Plutarchus’un eserlerinden esinlenerek 1890’da başlattığı ve ‘Avrupa’nın ilk evrensel biyografi serisi’ kabul edilen Жизнь замечательных людей (Olağanüstü İnsanların Hayatı) dizisinde yüzlerce kişinin yaşamı yer alıyordu. Beni en çok etkileyense Rusların bu diziyi sürdürmekteki tutarlılıkları oldu. Yaşanan onca köklü değişim ve dönüşüme rağmen insanlık tarihine iz bırakmış kıymetli insanların yaşamlarını yayımlamaktan hiç vazgeçmemişler, Rus halkına tanıtmaya ısrarla bugüne kadar sürdürmüşler.
***
Dorlion Yayınları’ndan çıkan Daniel Defoe, Hayatı ve Edebi Eserleri’nde maalesef alışık olduğum ve beklediğim çeviri kalitesini bulamadım. Biyografi konusundaki yönümü Etkin Yayınevi’nin biyografik romanlarına çevirdim ve bir gün (05.11.2019) daha önceden listelediklerimi yerinden almak ve böylesine kıymetli eserleri dilimize kazandıran yayınevi ile tanışmak için Sümer-2 Caddesi’ndeki yerlerine uğradım.
Etkin Yayınevi cam pervazlarına kadar kitapla dolu bir yer, sahibi Kesim Danışman ağabey de konusunda oldukça donanımlı, söyleyecek çok şeyi olan hoşsohbet biriydi. Başta benim yeni keşfettiğim ama onun önceden içine dalmış olduğu Olağanüstü İnsanların Hayatı dizisi olmak üzere, kitaplar, yayımcılık, yaşam üzerine uzunca ve çok keyifli bir sohbet gerçekleştirdik. İyi ki gitmişim ve iyi ki tanımışım kendisini. O ana kadar yayımlanmış olanlarla, ileride yayımlanmak üzere çevrilmeyi bekleyenleri bir arada görmek beni heyecanlandırdı. Umarım çalışmaları sekteye uğramaz da o kıymetli biyografileri kendilerinden okumaya devam ederiz.
Dizi ile ilgili bir kaç önemli noktaya değindiğim bu çalışma, devasa bir hazineyi, dilimize kazandırılmayı bekleyen yüzlerce kıymetli biyografik eseri işaret etmekte.
Olağanüstü İnsanların Hayatı (Жизнь замечательных людей)
Rusyanın en büyük yayımcısı kabul edilen, aynı zamanda da bir eğitimci olan Florenty Fedorovich Pavlenkov (1839-1900), gençliğinde okuduğu Lucius Mestrius Plutarchus‘un (MS 46 – 120?) bizde ‘Paralel Hayatlar’ başlığıyla yayımlanan karşılaştırmalı biyografilerinin Fransızca çevirisi olan ‘Vie des Hommes illustres [Ünlü İnsanların Hayatları]’ serisinden esinlenerek Жизнь замечательных людей başlığıyla Mayıs 1890’da biyografik eserler yayımlamaya başlamıştır.
(1839-1900)(1)
‘Avrupa’nın ilk evrensel biyografik koleksiyonu’ kabul edilen ve zamanla başlığın ilk harflerinden oluşan ‘ЖЗЛ’ kısaltmasıyla anılmaya başlayan dizinin ilk kitabı, 1890 yılında yayımlanan Bykov Alexander Alekseevich‘in Cizvit tarikatının kurucusu Katolik Aziz Ignatius de Loyola’yı anlattığı Игнатий Лойола. Его жизнь и общественная деятельность (Ignatius Loyola. Hayatı ve Sosyal Faaliyetleri) olmuştur.
Tamamen gönüllü yazarların desteğiyle 1900 yılına kadar dizide iki yüz civarı bilim adamı, filozof, aziz, müzisyen, askeri lider, gezgin, mucit, şair, yazar gibi seçkin insanların hayatlarına yer verilmiştir. Pavlenkov ölünce 1900-1924 yılları arasında yeni yayınlar çıkarılmamış, daha çok yeniden baskılar yapılarak bu çaba sürdürülmeye çalışılmış, 1917 yılına kadar Pavlenkov’un yayınevinden devam ettirilmiş, sonrasında birçok kişi ve kurum tarafından sürdürülmeye çalışılmışsa da aynı heyecan yakalanamamıştır.
Pavlenkov’un çabalarını çok önemseyen Maxim Gorki (1868-1936), 1916 yılında kendi yayınevi Parus’ta diziyi devam ettirmek istemiş ancak, devrim koşullarında çok başarılı olamamamıştır. 1930 yılında Журнально-газетного объединения (Жургаза) [Gazete-Dergi Derneği (Zhurgaz)]‘nın desteğiyle bir kez daha girişimde bulunmuş ve biyografi yazma konusundaki uzmanları bir araya getirmiş, uzun uğraşlar sonunda Alexander Iosifovich Deich (1893-1972)’in ünlü alman şairi Christian Johann Heinrich Heine (1797-1856)’nin yaşamı anlattığı Генрих Гейне (Heinrich Heine) ile Ocak 1933’de diziyi yeniden başlatmıştır.
ЖЗЛ, 1943 yılında ‘Великие люди русского народа [Rus Halkının Büyük İnsanları]’, 1944-1945 yılları arasında ‘Великие русские люди [Büyük Rus Halkı]’, 1945 yılından sonra da ilk yayımlandığı adıyla ‘Жизнь замечательных людей (Olağanüstü İnsanların Hayatı)’ başlığıyla yayımlanmaya başlanmış ve günümüze kadar da bu başlık altında sürdürülmüştür.
Dizide yer alan eserler için:
Kaynaklar
- “Павленков, Флорентий Фёдорович” ru.wikipedia.org (Erişim 15.02.2026)
- “Серия “Жизнь замечательных людей”” lib.seversk.ru (Erişim 15.02.2026)
- “Быков А.А. Игнатий Лойола. Его жизнь и общественная деятельность” alib.ru (Erişim 15.02.2026)
- “Жизнь Замечательных Людей” publ.lib.ru (Erişim 15.02.2026)
- “Жизнь замечательных людей (1890—1924)” ru.wikipedia.org (Erişim 15.02.2026)
- “Список книг серии «Жизнь замечательных людей» (1933-2020)” ru.wikipedia.org (Erişim 15.02.2026)
- “Жизнь замечательных людей” ru.wikipedia.org (Erişim 15.02.2026)
- “Plutarkhos” iskultur.com.tr (Erişim 15.02.2026)
okuyorum
