Stephen Townley Crane

Stephen Townley Crane
(1871-1900)

Amerikalı yazar, şair ve gazeteci.

Adına Kurulmuş Derneğin Web Sitesi: The Stephen Crane Society

Hazırlama: 04.04.2020 / Son Güncelleme: 01.12.2025

1 Kasım 1871 tarihinde Metodist Episkopal rahip Rahip Jonathan Townley ile kadın hakları savunucusu ve Metodist gazetelere makale yazan Mary Helen Peck’in on dördüncü ve son çocukları olarak Newark’da (New Jersey, ABD) dünyaya gelmiştir. Adını kökleri İngiltere’nin soylu ailelerine dayanan, Amerikan Bağımsızlık Savaşı’nda büyük kahramanlıklar gösteren, New Jersey delegeliği de yapmış olan dedesi Stephen Crane’den almış, aile içinde “Stevie” lakabıyla çağrılmıştır.

Dokuz yaşındayken babasını kaybetmiş, annesi ve ablası tarafından yetiştirilmiş, çocukluğu çok sık hastalanıp, sürekli soğuk algınlığı çekmekle geçmiştir.

1888’de dini eğitim veren yatılı The Pennington School’u (New Jersey) bitirmiş, bilinen ilk öyküsü “Jake Amca ve Çan Sapı”nı da on dört yaşındayken o yıllarda kaleme almıştır. Ardından da yarı askeri Claverack College’de (New York) hazırlık okumuş, buradaki yıllarından daha sonra “farkında olmasam da hayatımın en mutlu dönemi” diye bahsetmiştir. Kendi imzasıyla ilk makalesi Şubat 1890’da Claverack College Vidette’de yayımlanmıştır. Derslerde genelde başarılı olamasa da tarih, edebiyat ve beysbol konularında diğer arkadaşlarından oldukça ileri duruma gelmiştir. Arkadaş canlısı olmasına rağmen, arkadaşları tarafından asık suratlı, asi, mesafeli, içine kapanık biri olarak görülmüştür.

1890’da ailesinin isteği üzerine okuldan ayrılarak maden mühendisliği için Lafayette College’e (Easton, Pensilvanya) gitmiştir ancak, burada yalnızca edebiyatla ilgilenmiş, kısa bir süre sonra da Syracuse Üniversity’ye (New York) geçmiştir. 1891’de üniversiteden ayrılarak edebiyatla ilgilenmeye başlamış, New York Tribune ve Associated Press gibi gazetelerde bölüm başkanlığı yapan kardeşi Townley’in yolundan giderek New York Tribune başta olmak üzere New York gazetelerine yazdığı yazılarla geçimini sağlamaya çalışmıştır. Bu dönemlerinde bohem bir yaşam tarzı sürmüş, çalışmalarını New York’un yoksul mahalleleri, özellikle de iç savaş sonrası barlar, dans salonları ve genelevlerin çokça açıldığı Bowery üzerinde yoğunlaştırmıştır. 1892’de yayımlanan bir yazısından dolayı çok tepki almış, seçimlerde aday olan gazete sahibi okurlardan özür dileyerek onu işten çıkarmıştır.

Üniversite yıllarında kaleme aldığı ilk eseri Maggie: A Girl of the Streets’i bu çalışmaları esnasında zenginleştirmiş ve son halini vermiştir. İstismara uğramış masum bir kızın fuhuşa sürüklenmesini ve sonunda intihar etmesini anlatan bu novella (kısa roman), tepki çekeceği endişesiyle yayınevleri tarafından reddedilince, 1893’te Johnston Smith takma adıyla kendisi yayımlamak zorunda kalmıştır.

1895’te bir askerin duygusal deneyimleri üzerinden iç savaşı anlattığı Red Badge of Courage yayımlanmıştır. Hiç savaş görmemiş olmamasına rağmen, gerçekmiş gibi anlatabilmekteki yeteneği, muharebe hissini vermekteki olağanüstü gücü gazilerden büyük övgüler almış, eser uluslararası beğeni toplamıştır. Bir Amerikan klasiği haline gelen ve tüm zamanların en çok okunan en etkili savaş hikâyelerinden biri kabul edilen bu kitabın başarısında askeri okulda yaşadıklarının büyük etkisi olmuştur. Aynı yıl The Black Riders and Other Lines adlı şiir kitabı yayımlanmıştır.

Edebiyat dünyasında iyice tanınınca 1896’da Maggie: A Girl of the Streets’i yumuşatarak bu kez kendi adıyla yayımlamıştır. Oldukça büyük beğeni kazanmış, eleştirmenler tarafından Amerikan edebi Natüralizminin ilk eseri olarak kabul edilmiştir. Aynı yıl savaş muhabiri olarak Küba’ya seyahat etme teklifini kabul etmiştir. Jacksonville’de Küba’ya geçişi beklerken ölümüne kadar birlikte olacağı otel, gece kulübü ve genelev karşımı Hotel de Dream’in sahibi Cora Taylor takma adlı Cora Ethel Stewart ile tanışmıştır. Ancak, bindiği SS Commodore gemisi seyir esnasında batmış, üç adamla birlikte otuz saat bir botta sürüklenmiş, kurtarılmayı beklemiş, bu yaşadıklarını da 1898’de yayımlanan The Open Boat and Other Tales of Adventure’da anlatmıştır.

Nisan 1898’de New York Journal gazetesi adına otelini satarak onunla gelen ve tarihe ilk kadın savaş muhabiri olarak geçen Cora ile Yunan-Türk Savaşı’nı takip etmek üzere Atina’ya gitmişler, Mayıs ayında Yunanistan ve Türkiye arasında ateşkes imzalanınca da Amerika’ya dönmemiş, birlikte “evim” dediği İngiltere’ye yerleşmişlerdir. 30 gün kadar süren bu savaşla ilgili izlenimlerini Active Service adıyla romanlaştırmıştır. İngiltere’de Joseph Conrad, Ford Madox Ford, H.G. Wells, Henry James ve sonradan The O’Ruddy‘yi tamamlayacak olan Robert Barr’la yakın dostluklar kurmuştur.

Amerika’daki başarısını İngiltere’de yakalayamamış, eserlerinden istediği geliri elde edememiş, ekonomik sıkıntılar yaşamaya başlamışlardır. Kötüye giden ekonomisini düzeltebilmek için aynı yıl önce New York World, oradan kovulunca da New York Journal için İspanyol-Amerikan Savaşı’nı haberleştirmek için 1898’de Küba’ya gitmiştir. Burada görevi esnasında hastalanmış, sarıhumma teşhisiyle ABD’de hastaneye kaldırılmış, evine dokuz ay sonra dönebilmiştir.

Şiir ve romanlar yayımlamaya devam etmişse de, Red Badge of Courage’dan sonra edebi itibarı sarsılmış, Cora’nın müsrif yaşamından dolayı ekonomileri iyice bozulmuş, Küba’da bozulan sağlığı da giderek kötüleşmeye başlamıştır. Mayıs 1900’de Cora ile birlikte Schwarzwald’daki (Badenweiler, Almanya) bir sağlık merkezinde tedaviye başlamıştır. Burada bütün gayretiyle The O’Ruddy‘yi tamamlamaya çalışmışsa da ömrü yetmemiştir. Veremden 5 Haziran 1900’de hayatını kaybetmiş, her şeyini bıraktığı Cora tarafından cenazesi Hillside’daki Evergreen Mezarlığı’na (New Jersey) gömülmüştür.

–

Gerçekçilik geleneği ile natüralizm ve empresyonizmi birlikte harmanlayan ve kısacık yaşamına romanlar, öyküler ve şiir kitapları sığdıran Crane, çağdaş eleştirmenlerce neslinin en yenilikçi yazarlarından biri olarak kabul edilmektedir. Ernest Hemingway başta olmak üzere 20. yüzyıl Modernist yazarları üzerinde derin bir etki bırakmıştır. Kendinden önce kaleme alınmış gecekondu mahallelerinin romantik, duygusal yaklaşımların yerine eserlerinde daha çok halkın kaba lehçesi ve küfürlerini kullanarak, onların yoksulluklarına, sefil yaşamlarına yer vermiştir.

Şair ve biyografi yazarı John Berryman, Crane’in eserlerinin üç temel ‘normu’ olduğundan bahsetmektedir: “Esnek, hızlı, ani ve sinirli”(The Red Badge of Courage), “esnek ihtişam” (The Open Boat and Other Tales of Adventure) ve “çok daha kapalı, dolaylı ve duygu ve sözdizimi açısından ‘normal’” (The Monster and Other Stories). Yazılarının ortak teması korku, manevi krizler ve sosyal izolasyon olarak nitelendirilmektedir.

–

Wilson Follett’in 1923’de yayımladığı biyografik çalışması Stephen Crane The Work ile tekrar gündem olana kadar Crane ve çalışmaları neredeyse unutulmuştur. John Berryman’in1950’de yayımladığı Stephen Crane’den sonra hakkında birçok makale yayımlanmaya, eserleri yeniden basılmaya başlanmıştır. Paul Sorrentino’nun yazdığı Stephen Crane: A Life of Fire da Crane hakkında oldukça önemli bir çalışma kabul edilmektedir.

Artık, günümüzde birçok kurum ve yer Crane’in mirasını canlı tutmaya çalışmaktadır. Yaşadığı yerler ve öldüğü ev turistik bir yer haline getirilmiş, bir gölete adı verilmiş, New Jersey’de kardeşleriyle birlikte yaşadığı ev Stephen Crane House (Asbury Park) adıyla müzeye dönüştürülmüş, Columbia Üniversitesi tarafından Crane’in eşyalarının çoğu satın alınmış ve en büyük Crane Koleksiyonu haline getirilmiştir. Ayrıca, okuduğu Syracuse Üniversitesi’nde adına dersler verilmekte, her yıl etkinlikler düzenlenmektedir.

Eserleri

1893 Maggie: A Girl of the Streets (1896’da düzenlenerek yeniden yayımlamıştır) (Roman, Sokak Kızı Maggie, Çev. Azmi İşitemiz, Babil Yayınları, 2001)
1895 The Red Badge of Courage (Roman, Cesaret Madalyası, Çev. Nilüfer Deriş, Işık Kitapları, 1964)
1895 The Black Riders and Other Lines (Şiir)
1896 George’s Mother (Roman, George’un Annesi, Çev. Sevinç Kayır, İş Bankası Kültür Yayınları, 2021)
1896 The Little Regiment, and Other Episodes of the American Civil War (Öykü)
1897 The Third Violet (Roman)
1898 The Open Boat and Other Tales of Adventure (Öykü, Açıktaki Kayık, Çev. Elisa Kaya, Fihrist Kitap, 2022)
1898 The Blue Hotel (Öykü, Mavi Otel, Çev. Çiğdem Küfüncü, Zeplin Kitap, 2020)
1899 War Is Kind (Şiir)
1899 Active Service (Roman)
1899 The Monster and Other Stories (Öykü, Canavar, Çev. Osman Çakmakçı, İş Bankası Kültür Yayınları, 2019 / Canavar ve Diğer Hikayeler, Çev. Mevlüt Özkan, Dorlion Yayınları, 2021)
1900 Whilomville Stories (Öykü)
1900 Wounds in the Rain: A Collection of Stories Relating to the Spanish-American War of 1898 (Öykü)
1901 Great Battles of the World (Öykü)
1902 Last Words (Öykü)
1903 The O’Ruddy (Roman, Robert Barr tarafından tamamlanmıştır)

Ayrıca okunabilecek kitaplar:

Erkekler, Kadınlar ve Tekneler (Öykü, Çev. Recep Nas, Meda Kitap, 2017)
Amerikan Edebiyatından Kısa Öyküler (Seçki, Çev. Elvan Aytekin, Kopernik Kitap, 2018)
Bizimle Konuşan Öyküler (Seçki, Çev.Erdal Yüzak, Dipnot Yayınları, 2017)
En Güzel Deniz Hikayeleri (Seçki, Çev.Tolga Özkurt, Arion Yayınları, 1999)
İngiliz ve Amerikan Edebiyatında Kısa Öykünün Büyük Ustaları (Seçki, Çev. Celal Üster, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 2016)

Eserlerinden yapılan uyarlamalar

1951 The Red Badge of Courage (Yön. John Huston)
1952 Face to Face (Yön. John Brahm, Bretaigne Winduststory, “The Bride Comes to Yellow Sky” öyküsünden uyarlama)
1959 Face of Fire (Yön. Albert Band, “Monster” öyküsünden uyarlama)
1966 La locanda azzurra (Yön. Anton Giulio Majano, öykülerinden uyarlama)
1973 Das blaue Hotel (Yön. Stanislav Barabas, The Blue Hotel‘dan uyarlama)
1974 The Red Badge of Courage (Yön. Lee Philips)
1977 The Blue Hotel (Yön. Ján Kadár)
1997 The Blue Hotel (Yön. Andrew George)
2008 Tobruk (Yön. Václav Marhoul, The Red Badge of Courage‘dan uyarlama)
2014 An Illusion in Red & White (Yön. John Conway, The Red Badge of Courage‘dan uyarlama)